Zespół kierowany przez prof. Bali Pulendrana, specjalistę w dziedzinie mikrobiologii i immunologii ze Stanford University, określa swoje podejście jako radykalne odejście od klasycznych zasad tworzenia szczepionek, stosowanych od czasów Edwarda Jennera pod koniec XVIII wieku.
Dotychczasowe szczepionki uczą układ odpornościowy rozpoznawania konkretnego patogenu. Preparat przeciw odrze chroni wyłącznie przed odrą, a szczepionka przeciw ospie wietrznej działa tylko na wirusa ospy. Nowa koncepcja nie skupia się na jednym drobnoustroju.
Preparat podawany w formie aerozolu do nosa nie „uczy” organizmu konkretnego wirusa, lecz wpływa na sposób komunikacji między komórkami odpornościowymi. Powoduje, że makrofagi, czyli białe krwinki obecne w płucach, pozostają w stanie podwyższonej gotowości. Dzięki temu organizm szybciej reaguje na różne zagrożenia, niezależnie od tego, czy jest to wirus czy bakteria.
W badaniach na zwierzętach efekt utrzymywał się przez około trzy miesiące. Naukowcy zaobserwowali od 100 do 1000 razy mniejszą liczbę wirusów przedostających się z płuc do organizmu. Nawet jeśli infekcja się rozwinęła, odpowiedź immunologiczna była znacznie szybsza.
Zespół wykazał również skuteczność wobec dwóch groźnych bakterii: Staphylococcus aureus oraz Acinetobacter baumannii. Co więcej, mechanizm działania szczepionki wydawał się ograniczać reakcję na alergeny, w tym roztocza kurzu domowego, które są jedną z przyczyn astmy alergicznej.
Niezależni eksperci oceniają wyniki jako bardzo obiecujące. Prof. Daniela Ferreira z Uniwersytetu Oksfordzkiego, specjalistka w dziedzinie wakcynologii, określiła badanie jako ekscytujące i potencjalnie przełomowe w ochronie przed infekcjami dróg oddechowych. Z kolei prof. Jonathan Ball z Liverpool School of Tropical Medicine podkreślił, że choć koncepcja jest innowacyjna, konieczne będzie dokładne sprawdzenie bezpieczeństwa, aby uniknąć nadmiernej aktywacji układu odpornościowego.
Badacze przyznają, że przed wprowadzeniem szczepionki do użytku pozostaje wiele pytań. Nie wiadomo jeszcze, czy podobny efekt uda się osiągnąć u ludzi oraz jak długo organizm pozostanie w stanie zwiększonej czujności. Układ odpornościowy człowieka różni się od tego u myszy, a jego działanie kształtowane jest przez lata kontaktu z różnymi infekcjami.
Zdaniem prof. Pulendrana taka uniwersalna szczepionka mogłaby być szczególnie przydatna na początku pandemii, zanim powstanie preparat celowany przeciw konkretnemu wirusowi. Mogłaby również znaleźć zastosowanie sezonowe, na początku zimy, by ograniczyć skutki rozprzestrzeniania się typowych infekcji.
Jeśli kolejne etapy badań potwierdzą skuteczność i bezpieczeństwo tej metody, może to oznaczać zupełnie nowe podejście do ochrony przed chorobami układu oddechowego.
